Eristik Diyalektik tartışma sanatıdır, mutlaka haklı çıkmak amacıyla tartışma sanatı (hem haklıyken hem haksızken)...Bir tezin objektif doğruluğu ile tartışmacı ve dinleyicilerin değerlendirmesine göre geçerliliği, iki ayrı şeydir.(Diyalektik bunlardan ikincisi ile ilgilidir)Diyalektik bir konuşma sanatıdır, onun aracılığıyla bir şey çürütülür ya da ileri sürülüp ispatlanır.
Eristik: Kazanma amaçlı tartışma bilgisi.Eris Yunan mitolojisinde anlaşmazlık tanrıçasıdır.
Antik dönemde mantık ve diyalektik çoğunlukla eş anlamlı kullanılırdı.
Aristoteles, retorik ve diyalektiği birlikte düşünmüş, amaçlarının inandırma olduğunu belirtmişti. Diğer yandan, amaçları gerçek olan analitik(mantık) ve felsefeyi de bir tuttu.
...tartışmada galip çıkan kişi, çoğunlukla önermesini oluştururken yargıda bulunma yetisinin doğru işlemesine değil, o önermeyi kurnazlık ve becerilikle savunmuş olmasına doğrudur...alıştırma yapmanın ve muhalife saldırmaya yarayan ya da onun saldırmak için en fazla kullandığı taktikler üzerinde düşünüp taşınmanın da bu sanatta ustalaşmaya çok büyük katkısı vardır.
...insan haklı olduğunda da görüşünü savunmak için diyalektiğe gereksinim duyar.Hileli yolları tanımalıdır ki onlara karşılık verebilisin.
Machiavelli Hükümdar'a komşusunun her zayıf anında ona saldırmak için yararlanmasını tavisye eder, yoksa komşusu aynı şeyi yapacaktır....Karşı taraf haksız olduğu halde devam edeceğine göre, ben de öyle yapmaya mecburum.
"veritas est in puteo" (Demokritos) -> Doğru derindedir.
Bir kılıç ustası dövüşürken düelloya yol açan olayda kimin haklı olduğuyla ilgilenmez, tek dikkat ettiği şey, hamle yapıp isabet ettirmek ve hasmının hamlelerini savuşturmaktır.
...tezi çürütmek için iki tarz ve iki yol vardır.
Tarzlar:a) konuya yönelik b)insana yönelik
...sonuncu tarz sadece kanaate bağlı göreli bir şeydir ve konuya ilişkin nesnel doğruyla bir bağlantısı yoktur.
Yollar: a) doğrudan çürütme b) dolaylı çürütme
Doğrudan çürütme tezin nedenlerine, dolaylı çürütme ise sonuçlarına saldırır; ilki tezin doğru olmadığını, ikinci ise doğru olamayacağını gösterir.
...genel olarak her tartışmada ya da argümantasyonda herhangi bir konu hakkında hemfikir olmalıyız ki bunu prensip olarak alıp buradan hareketle tartışılan soruya ilişkin yargıda bulunalım.
"Contra negantem principia non est disputandum" (büyük ölçüde Aristoteles) -> Prensipleri reddeden biriyle tartışılmaz.
Hile 1: Genişletme
Bir iddia ne kadar genel olursa o kadar, saldırılara o kadar açık olur
Hile 2: Eşadlılık
Konulan iddia genişletilir ve konuyla çok az ya da hiç alakası olmayan birşeye dönüştürülüp yeni bir önerme çürütülür
Hile 3: Mutlaklaştırma
Ortaya konulan bir önermeyi..genel bir geçerlilikle ifade edilmiş gibi almak...başka bir bağlama oturtmak (Zenci siyahtır ama dişlerine bakarsak beyazdır yani aynı zamanda hem siyahtır hem de siyah değildir)
Bu üç hile birbiriyle akrabadır.Ortak yanları muhalifin ileri sürmüş olandan değil, farklı birşeyden söz etmesidir.
Hile 4:Oyunu Gizleme
...öncülleri tek başlarına, konuşmaya serpiştirerek kabul ettirmeliyiz, önceden belli etmemeli...
Hile 5:Yanlış Önerme Kullanma
...muhalifin düşünme tarzına uygun argumanlar sunarız...onun düşünce tarzından yararlanmamız gereklidir.Çünkü yanlış önermeleden doğru sonuç çıkabilir ama doğrudan yanlış asla çıkmaz
Hile 6:Kanıtı Varsayma
Hile 7: Bir Anda Çok Soru Sorma
Öğrencilere sorular sormaya dayanan öğretme yöntemi(Sokratik de denir), antik dönemde cok kullanılmıştır
Bir anda yığınla geniş kapsamlı, ayrıntılı sorular sorularak asıl kabul ettirilmek istenen şey gizlenir, kabul edilen argüman hızla öne sürülür.Çünkü bir şeyi yavaş anlayanlar konuyu tam olarak takip edemez ve ispattaki olası hata veya boşlukları gözden kaçırır.
Hile 8: Kızdırma
Öfkeli kişi doğru yargıda bulunamaz.
Hile 9:Soru Sırasını Karıştırma
Sonuç çıkarmayı sağlayacak sorular düzgün bir sırayla sorulmaz, Hile 4 ile benzerlik gösterir
Hile 10:Zıddını Sorma
Hile 11:Sonucu Sormama
...muhalifimiz gerekli tekil durumları kabul etmişse,...çıkan genel doğruyu sormaktan kaçınmalı, bunun yerine anlaşılmış ve kabul edilmiş bir olgu olarak sunmalıyız.
Hile 12:İsim Seçme
Yenilik...Mevcut düzen..Köhnemiş önyargı...İspat edilmek istenen şey önceden sözcüğe, isimlendirmeye katılır, sonra analitik bir yargı halinde ortaya çıkarılır.Çoğu zaman bir konuşmacı verdiği isimler aracılığıyla niyetini baştan ele verir.
Hile 13:Tezat Sunma
Hile 14:Zafer Narası Atma
Hile 15:Tez Ekleme
Hile 16:Zorluk Çıkarma
...daha önce kabul ettiği bir şeyle..çelişip çelişmediğine bakarız Eğer ihtiharı savunuyorsa "Öyleyse neden kendini asmıyorsun?"
Hile 17:İnce Ayrım
Hile 18:Tartışmayı Kesme
Hile 19:Genel Düzeye Kayma
Hile 20:Sonucu Söyleme
Hile 21:Kendi Silahıyla Vurma
Hile 22:Önermeleri Özdeş Sayma
Hile 23:Abartmaya Zorlama
Hile 24:Sonuç Uydurma
Hile 25:Karşı Örnek Uydurma
Hile 26:Gerekçeyi Terse Çevirme
Hile 27:Öfkede Zaaf Arama
Hile 28:Tribünlere Oynama
Bu hile özellikle uzmanlar, fazla bilgili olmayan dinleyiciler önünde tartışırken kullanılabilir...yani itirazımız aslında geçersizdir, ama bunu ancak bir uzman farkedebilir.
Hile 29:Saptırma
Hile 30:Neden yerine Otorite Gösterme
...insanlar, genel kabul gördüğüne inandırıldıkları bir fikre ne kadar saçma olursa olsun, kolayca benimserler.
"tois pollois polla dokei"(Plato)->Çoğunluğun çok görüşü olur...sıradan insanların kafası saçmalıklarla doludur ve bunları süpürüp temizlemek çok zordur.
...düşünebilenler çok azdır ama herkes fikir sahibi olmak ister
Hile 31:Anlamazdan Gelme
Hile 32:Etiketleme
Hile 33:Sonucu İnkar Etme
Bu teoride doğru olablir ama pratikte yanlış.
Hile 34:Zayıf Noktada Israr Etme
Hile 35:Taraf Tutma
..akla hitap etmek yerine, güdüler üzerinden iradeye etki etmeye çalışırız.
Hile 36:Laf Kalabalığı Yapma
Hile 37:Yanlış Kanıttan Yararlanma
Hile 38: Kişiselleştirme
Kişiselleştirme, tartışma konusundan ayrılarak(çünkü zaten kaybedilmiştir) muhalifin üzerine gitmek, bir şekilde onun kişiliğine saldırmaktır...Böyle saldırılara..sakin bir tavırla yanlış düşündüğünü gösterirsek..daha çok gücendirir ve kızdırırız.
..yüz kişi içinde tartışmaya layık bir kişi bile zor çıkar.
...akılların karşılaşması, çarpışması olarak tartışma çoğu zaman karşılıklı yarar sağlar, kendi düşüncelerimizi düzeltmeye, yeni görüşler üretmeye olanak verir.Ama bunun için, tartışmacıların bilgi ve zihin gücü bakımında birbirine yakın düzeyde bulunması gereklidir.Birinin bilgisi yetersizse her şeyi anlayamaz, zihin gücü yetersizde, bunun getirdiği kızgınlık sahtekarlığa, hilekarlığa, kabalığa sürükleyecektir.
..konuşmacılar birbirine görüşlerini aktarırken önce kendi düşüncesinin gözden geçirip hata aramak yerine, ötekinin düşündüğünü hata olduğunu varsayar...insan,doğası gereği dediğim dediktir.
Arthur Schopenhauer
